ชุมชนสันโดษห้วยตองก๊อ
ย้อยรอยวิถีปกาเกอะญอแห่งพงไพรท่ามกลางผืนป่าอันสมบูรณ์ของ”บ้านห้วยตองก๊อ” ตำบลห้วยปูลิง อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน จากชุมชนสันโดษ สู่หมุดหมายท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ยกระดับหัตถกรรมพื้นบ้านคว้ารางวัลระดับประเทศ
บ้านห้วยตองก๊อ ตำบลห้วยปูลิง อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ชุมชนชาติพันธุ์ปกาเกอะญอที่มีประวัติศาสตร์ตั้งถิ่นฐานยาวนานกว่า 250 ปี แม้จะขึ้นชื่อว่าอยู่ในเขตอำเภอเมือง แต่การเดินทางไปยังชุมชนแห่งนี้ต้องใช้เวลาขับรถลัดเลาะข้ามเขาสูงชันกว่า 3 ชั่วโมง ผ่านเส้นทางธรรมชาติ ร่มรื่น และมีช่วงทางดินลูกรังก่อนเข้าสู่หมู่บ้าน ชวนให้สัมผัสถึงความสันโดษอันเป็นเอกลักษณ์ดั้งเดิมอย่างแท้จริง
สำหรับชื่อของหมู่บ้านห้วยตองก๊อมาจาก “ต้นตองก๊อ” ไม้ยืนต้นท้องถิ่นที่ขึ้นอยู่อย่างหนาแน่น ชาวบ้านได้นำทุกส่วนมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน ทั้งการสร้างบ้านเรือน นำผลมาใช้ย้อมผ้า ตลอดจนหยวกของต้นที่นำมารับประทานได้
แม้ในอดีต (เมื่อราว 40 ปีก่อน) ชุมชนจะถูกจัดตั้งให้เข้าสู่ระบบการปกครองท้องที่ และเคยประสบปัญหายาเสพติด แต่ด้วยความร่วมมือระหว่างภาครัฐไทยและเยอรมนีเมื่อ 20 ปีก่อน ที่เข้ามาพัฒนาคุณภาพชีวิต ปูรากฐานด้านวิชาการ การเกษตร และพืชเศรษฐกิจนานกว่า 7 ปี ทำให้ชาวบ้านสามารถพึ่งพาตนเองและก้าวข้ามผ่านวิกฤตจนกลายเป็นชุมชนที่เข้มแข็งในที่สุด
ต่อมาได้มีการ รื้อฟื้นมรดกบรรพบุรุษ สู่โมเดล “ท่องเที่ยวชุมชนเชิงอนุรักษ์”เพื่อสื่อสารวิถีชีวิต ค่านิยมการปกป้องผืนป่า และส่งต่อมรดกทางวัฒนธรรมไม่ให้จางหาย ชุมชนบ้านห้วยตองก๊อ ซึ่งปัจจุบันมีประมาณ 29 ครัวเรือน ประชากรราว 90-100 คน จึงได้ผนึกกำลังฟื้นฟูภูมิปัญญาดั้งเดิม เช่น การทอผ้า ย้อมสีธรรมชาติ การตีมีด และวิถีเกษตรกรรม พร้อมเปิดบ้านเป็น “การท่องเที่ยวชุมชนเชิงอนุรักษ์และวัฒนธรรม” “เราเน้นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาขยะและผลกระทบต่อธรรมชาติ และต้องการให้เยาวชนรุ่นใหม่มีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน พร้อม ๆ กับการรักษาป่า” ปัจจุบัน ชุมชนได้รับการสนับสนุนด้านการประชาสัมพันธ์และการพัฒนาอย่างต่อเนื่องจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) และหน่วยงานภาครัฐ-เอกชน โดยมีโฮมสเตย์สัมผัสวิถีชีวิตจริงของชาวบ้านเปิดต้อนรับนักท่องเที่ยวจำนวน 13 หลัง
นายภานุเดช ไชยสกูล ประธานสภาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและนายกสมาคมธุรกิจท่องเที่ยวจังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้เปิดเผยถึงความภาคภูมิใจของชุมชนว่า ผลิตภัณฑ์ผ้าทอมือย้อมสีธรรมชาติของกลุ่ม “ตองก๊อแฟมิลี่” โดยการนำของ ครูเยาวลักษณ์ เล่อกา ได้รับการยอมรับในระดับประเทศอย่างต่อเนื่อง
ในปี 2566 ได้รับรางวัล ครูช่างศิลปหัตถกรรม จากสถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (SACIT) ในประเภท Conscious Craft จากผลงาน:เสื้อปักลายดอกมะเขือคอลเลกชันย่ามต่ากิตองก๊อแฟมิลี่ย่ามจากลายผ้าโพกหัวสตรีปกาเกอะญอห้วยตองก๊อ
และปี 2569 ล่าสุดคว้ารางวัล ชนะเลิศ ประเภท ย่าม มาครองได้สำเร็จ ตอกย้ำว่า “ย่าม” ไม่ใช่แค่สิ่งของ แต่คือเรื่องราวความเชื่อและธรรมชาติที่ถ่ายทอดผ่านลวดลายจากรุ่นสู่รุ่น
การเดินทางท่องเที่ยวระยะทางไปยังหมู่บ้านห้วยตองก๊อ ห่างจากตัวเมืองแม่ฮ่องสอนประมาณ 60 กิโลเมตร (ใช้เวลาเดินทางประมาณ 3 ชั่วโมง) เส้นทางจากตัวเมือง ผ่านเฟิร์นรีสอร์ท – บ้านห้วยฮี้ -บ้านหนองขาวกลาง – ถึงทางแยกบ้านห้วยไม้ดำ- เลี้ยวขวาไปบ้านห้วยปูลิง 4 กิโลเมตร – ตรงต่อไปอีก 2 กิโลเมตร ถึงบ้านห้วยตองก๊อ (เส้นทางขึ้นเขาสูงชันและเป็นทางดินแฉะบางช่วงก่อนเข้าหมู่บ้าน)
ฤดูกาลท่องเที่ยว สามารถเดินทางมาเยี่ยมชมและพักผ่อนได้ตลอดทั้งปี ชาวบ้านห้วยตองก๊อทุกคนพร้อมเปิดบ้านยินดีต้อนรับผู้มาเยือน ให้ได้สัมผัสไออุ่นแห่งมิตรภาพ กลิ่นอายธรรมชาติ และเสน่ห์ปกาเกอะญอที่ยังคงมีชีวิตอยู่อย่างยั่งยืน
—————————————-
นายทศพล บุญพัฒน์ / แม่ฮ่องสอน
