ไม้กวาดตองกง สินค้าOTOP แห่งเมืองลับแล จ.อุตรดิตถ์ภู
มิปัญญาท้องถิ่นที่สืบสานต่อๆกันมา
งานพระแท่นศิลาอาสน์ ถิ่นลางสาดรสดี
เมืองพระศรีพนมมาศ แหล่งไม้กวาดตองกง
ดงหอมแดงเลื่องชื่อ นามระบือน้ำตกแม่พูล
จุดเริ่มต้นของ ไม้กวาดตองกง เกิดจากเมื่อสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ นำไม้กวาดจากเมืองจีนมาให้ พระศรีพนมมาศ นายอำเภอลับแลคนแรกของอำเภอ เมื่อเห็นแล้วเกิดปิ๊งไอเดีย เพราะเมืองลับแลมี “ต้นตองกง” (หญ้าชนิดหนึ่ง) ซึ่งดอกสามารถนำมาทำไม้กวาดได้ ท่านจึงให้ชาวบ้าน ตำบลฝายหลวง และ ตำบลแม่พูล มาฝึกทำไม้กวาดต้นแบบ ก่อนจะขยายความรู้สู่คนทั้งตำบล เมื่อผลิตเสร็จ พระศรีพนมมาศรับซื้อเอง แล้วส่งต่อไปยังหัวเมืองต่างๆ และถวายสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซึ่งทรงชมว่า “ไม้กวาดนี้ดีกว่าของจีนเสียอีก” ไม้กวาดตองกงทำจาก ช่อดอกหญ้าตองกง หรือ หญ้าไม้กวาด มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Thysanoleana maxima Kuntzeภาคเหนือเรียก “ตองกง” หรือ “ก๋ง”
หญ้าไม้กวาดเจริญเติบโตได้ในพื้นที่สูง 45–1,058 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล เช่น ตามเนินเขา หรือริมลำธารพันธุ์ที่นิยมมากที่สุดคือ พันธุ์ดอกใหญ่ ก้านช่อดอกยาว แข็งแรง เมื่อตากแห้งแล้วทนทานขั้นตอนการทำไม้กวาดดอกหญ้า ตัดก้านดอก ตองกงที่ยังเขียว ยาวประมาณ 80 ซม.ตากแดด 2–5 วันฟาดหรือเข้าเครื่อง เพื่อสลัดปุยดอกออก จากนั้นตากซ้ำ 7 วันมัดรวม ก้านหญ้า 1 กำมือ ร้อยเชือกพัน 3 รอบ คลี่ให้เรียงเป็นผืนแบนมัดโคนก้าน ให้แน่น ติดเข้ากับด้ามไม้กวาดที่เจาะรูหรือตอกตะปูเคลือบชันผสมน้ำมันก๊าด รอบเชือกมัด เพื่อเพิ่มความแข็งแรงและยืดอายุการใช้งาน เคล็ดลับความมงคลในวัฒนธรรมจีน ไม้กวาดมักถูกมองว่าเป็นของต่ำ อาจไม่เหมาะแก่การมอบเป็นของฝาก พระศรีพนมมาศจึงแก้เคล็ดด้วยการ ผูกผ้าแดง ที่ปลายไม้กวาด เพื่อความเป็นสิริมงคล จนถึงปัจจุบัน ไม้กวาดตองกงของเมืองลับแลก็ยังคงเอกลักษณ์นี้ไว้
ณัฐวัฒน์ ราชประสิทธิ์ ภาพ/ข่าวอุตรดิตถ์ 0612928668
